Ouderen op de Waddeneilanden kunnen vaak lang in hun vertrouwde omgeving blijven wonen, maar dat vraagt om een samenhangende aanpak. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van Planbureau Fryslân naar de voorwaarden voor ‘samen oud worden’ op de Friese Waddeneilanden.
In Nederland is langer thuis wonen al langer een centrale beleidsrichting. Op de Waddeneilanden krijgt deze ontwikkeling extra gewicht door de relatief sterke vergrijzing en ontgroening, kleinschalige voorzieningen en de blijvende afhankelijkheid van de vaste wal, vooral voor medisch-specialistische zorg. In samenwerking met de eilanden is onderzocht welke factoren samen oud worden faciliteren en welke dit belemmeren. Voor ieder eiland is daarbij een afzonderlijk onderzoeksrapport opgesteld, met aandacht voor de specifieke situatie, kansen en knelpunten per eiland.
De centrale bevinding is dat samen oud worden op de Waddeneilanden geen optelsom is van losse voorzieningen, maar het resultaat van een samenhangend systeem. Een systeemkaart uit het onderzoek laat zien dat factoren elkaar kunnen versterken, maar dat kwetsbaarheden zich ook snel kunnen opstapelen wanneer één schakel onder druk komt te staan.
Belangrijke ‘harde’ knelpunten zijn het tekort aan passende woningen en het tekort aan zorgpersoneel. Wanneer deze randvoorwaarden niet op orde zijn, komen de grenzen van langer thuis wonen snel in zicht.
Tegelijkertijd beschikken de eilanden over sterke sociale netwerken en een actief middenveld. Sociale cohesie zorgt voor informele steun, passende activiteiten en onderlinge betrokkenheid. Deze sociale basis maakt het voor veel ouderen mogelijk om langer zelfstandig te blijven wonen.
Die kracht kent echter ook een kwetsbare kant. Overbelasting van mantelzorgers en vrijwilligers, het vertrek van jongeren en beperkte coördinatie en ondersteuning kunnen het systeem onder druk zetten. Ook de eerstelijnszorg speelt een sleutelrol in de toegankelijkheid van passende zorg, maar staat door kleinschaligheid en soms niet-passende financiering eveneens onder druk.
Een gezonde leefstijl, toegankelijke infrastructuur en de inzet van e-health kunnen verlichting bieden, mits deze goed zijn ingebed in het geheel. Goede samenwerking met gemeenten, integraal sociaal werk en een gedeelde visie helpen om gericht te werken aan een toekomstbestendige aanpak.
Het onderzoek laat zien dat er grenzen zijn aan langer thuis wonen op de Waddeneilanden. Veel ouderen kunnen op het eiland blijven wonen zolang de randvoorwaarden op orde zijn. De kwetsbaarheid zit in het systeem: zodra één belangrijke voorwaarde wegvalt, kunnen problemen zich snel opstapelen. Samenhangende keuzes, intensieve samenwerking en maatwerk voor de eilanden zijn daarom essentieel om samen oud worden ook in de toekomst mogelijk te maken.
Heeft u vragen of opmerkingen? Neen dan contact op met onderzoeker Jesse David Marinus.
06 373 348 10