Planbureau Fryslân heeft de Blue Delta Monitor geactualiseerd. De monitor is uitgebreid met nieuwe indicatoren en volgt de jaarlijkse ontwikkeling van de Friese economie in noordelijke en nationale context.
De Blue Delta Monitor vormt de kennisbasis voor de economische samenwerkingsagenda Blue Delta, het samenwerkingsverband tussen ondernemers, onderwijs en overheden in Fryslân. Door structureel economische ontwikkelingen, specialisaties en randvoorwaarden te monitoren, ondersteunt de Blue Delta Monitor het gesprek over de koers van de Friese economie.
De economische samenwerkingsagenda richt zich op zes speerpunten, waarin de economie van Fryslân zich onderscheidt van de rest van Nederland:
De nieuwste cijfers van de Blue Delta Monitor laten zien dat de speerpunten zich verschillend hebben ontwikkeld. De speerpuntsector die tussen 2023 en 2024 de sterkste groei in toegevoegde waarde heeft doorgemaakt, is de sector Circular Materials. Met een groei van 2,9 procent heeft de sector in Fryslân een sterkere groei doorgemaakt dan landelijk (+2,6%). Ook het aantal banen in Fryslân binnen deze sector is toegenomen, met zo’n 800 banen.
De sector Maritime Technology groeide met 1,3 procent in toegevoegde waarde, tegenover 1,5 procent landelijk. De groei van de speerpuntsector Tourism & Hospitality in Fryslân is gestagneerd. Tussen 2023 en 2024 was er sprake van een kleine krimp in toegevoegde waarde van 0,1 procent ten opzichte van een groei van 1,7 procent landelijk. Binnen deze sector zijn er tussen 2023 en 2024 bijna 300 banen bijgekomen in Fryslân.
Agro Food is in toegevoegde waarde relatief sterk gekrompen (-4,0%), maar kende wel banengroei (+260 banen). In het geval van de sector Agro Food wijkt de krimp niet sterk af van het landelijke beeld, waar de krimp in toegevoegde waarde 3,6 procent betrof.
Voor de sector HTSM bestaat er een wat zorgelijker beeld. Landelijk bleef de toegevoegde waarde vrijwel gelijk (-0,1%), terwijl deze in Fryslân afnam met 3,6 procent. Daarentegen ontwikkelt het aantal banen en vestigingen zich vrijwel gelijk aan de landelijke trend. De verklaring voor de tegenvallende groeicijfers is deels te vinden in de regio-specifieke samenstelling van de sector in Fryslân, waarin veel bedrijvigheid is te vinden in deelsectoren die een krimp in toegevoegde waarde hebben doorgemaakt (vervaardiging van transportmiddelen en de metaalindustrie).
De data voor de sector Water Technology worden niet zo frequent bijgehouden als die van de andere speerpuntsectoren. Daardoor kan de geactualiseerde Blue Delta Monitor geen nieuwe cijfers bieden wat betreft toegevoegde waarde binnen deze sector. De meest actuele gegevens laten zien dat de sector Water Technology een zeer hoge toegevoegde waarde kent per baan en dat 80 procent van de bedrijven binnen de sector een omzetgroei van meer dan 20 procent verwacht.
Zelfs al is een aantal van de speerpuntsectoren gekrompen in toegevoegde waarde, ze blijven van zeer grote waarde voor de Friese economie als geheel. Agro Food is ondanks de krimp nog altijd de grootste speerpuntsector met een aandeel van 10,6 procent in de totale toegevoegde waarde van Fryslân. Ook HTSM blijft met een aandeel van 7,2 procent in de totale toegevoegde waarde een van de grootste speerpuntsectoren van Fryslân en wordt door Innovatiespotter als dominant innovatiethema in Fryslân aangewezen.
De ontwikkeling van de speerpuntsectoren laat de meerwaarde ervan voor de Friese economie zien. Tegelijkertijd laten de cijfers zien dat de verschillen tussen Fryslân en Nederland toenemen:
Op het gebied van circulaire economie is de toegevoegde waarde binnen Fryslân tussen 2023 en 2024 met 2,9 procent gestegen. Voor Nederland als geheel ging het om een stijging van 2,7 procent. Uit het Circularity GAP Report, dat is uitgevoerd in opdracht van Circulair Friesland, is gebleken dat Fryslân voorloopt op de rest van Nederland in het hergebruiken van secundaire materialen in de economie. De cijfers over productiviteit en banengroei in het speerpunt Circular Materials en in de bredere circulaire economie, bevestigen deze koploperspositie.
Uit onderzoek van Birch en Planbureau Fryslân naar innovatiekracht en investeringsvermogen in Fryslân, is gebleken dat de financiering voor innovatieve bedrijven voornamelijk voortkomt vanuit de publieke sector. Er ligt hierbij veel ruimte voor de private sector om de innovatiekracht van Fryslân te vergroten. Er is in Fryslân namelijk duidelijk sprake van specialisatie op innovatieve gebieden zoals watertechnologie, agrofood en hightech systemen.
Daarnaast richt de bestaande financiering zich met name op de vroege ontwikkelfase van bedrijven, en in mindere mate op vervolgfinanciering die nodig is om bedrijven door te laten groeien. Het gebrek aan vervolgfinanciering kan worden beschouwd als een belemmering wanneer het gaat om de ontwikkeling van Friese innovatieve bedrijven. Dit is tevens een van de obstakels die beschreven worden in het rapport Wennink – de route naar toekomstige welvaart, waar eenzelfde problematiek op landelijke schaal wordt aangekaart. Mogelijkheden voor de Friese economie om de weg omhoog te vinden zit hem mogelijk in het vormen van samenwerkingsverbanden. Door meer betrokkenheid vanuit de private sector te stimuleren kan de innovatie binnen de sectoren sneller plaatsvinden.
Bron: Innovatiespotter
Het Blue Deltamodel suggereert een samenhang tussen brede welvaart, economische ontwikkeling en de randvoorwaarden voor de economie. Die laatste zijn te onderscheiden in drie categorieën: is Fryslân een aantrekkelijke regio om in te leven, te ondernemen en te leren? Sommige indicatoren met betrekking tot ‘Leven in Fryslân’ laten een kleine achteruitgang zien. Zo is het percentage inwoners dat tevreden is met hun woning de afgelopen jaren gedaald.
Indicatoren over ‘Leren in Fryslân’ in de Blue Delta Monitor hebben zich juist veelal positief ontwikkeld: het opleidingsniveau van de beroepsbevolking is de afgelopen jaren toegenomen. Dat is relevant vanwege de economische relatie tussen opleidingsniveau in de regio en innovatief vermogen van het bedrijfsleven en de aantrekkingskracht op kennisintensieve bedrijvigheid.
Planbureau Fryslân gebruikt de Blue Delta Monitor niet alleen voor monitoring en duiding, maar ook om verdiepend onderzoek te agenderen. Dit betreft onder meer onderzoek naar het investeringsvermogen van Fryslân en panelonderzoek naar kansen en belemmeringen die ondernemers ervaren. Daarmee fungeert de monitor als strategisch instrument voor kennisontwikkeling en toekomstgerichte economische keuzes.
Circular Gap Report Friesland. (2025). Circle Economy.
Economische indicatoren High-Tech Systems & Materials. (2025). CBS.
Groeimarkt Nederlandse Watertech. (2025). BBO.
LISA. (2024).
De Blue Delta Monitor wordt ontwikkeld door Planbureau Fryslân, in samenwerking met de Economic Board Fryslân en in opdracht van de provincie Fryslân.
Innovatiekracht en investeringsvermogen in Fryslân – Planbureau Fryslân
Bijdrage van de economie aan brede welvaart – Planbureau Fryslân
Wat kan het onderwijs betekenen voor de krapte op de Friese arbeidsmarkt? – Planbureau Fryslân
Werkt het Friese economische speerpuntenbeleid? – Planbureau Fryslân
Neem gerust contact op met onderzoeker Gerian Kuiper.
Door de site te te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. meer informatie
Deze site is standaard ingesteld op 'cookies toestaan", om je de beste mogelijke blader ervaring te geven. Als je deze site blijft gebruiken zonder je cookie instellingen te wijzigen, of als je klikt op "Accepteren" hieronder, dan geef je toestemming voor het gebruik van Cookies.
06 306 593 97