Veiligheid en (on)veiligheidsbeleving in Fryslân

In 2025 registreerde de politie in Fryslân 21.020 misdrijven. Dat is aanzienlijk minder dan in 2010, toen er 31.795 misdrijven werden geregistreerd. Ook per hoofd van de bevolking was er sprake van een forse daling in geregistreerde misdrijven, van 49 per 1000 inwoners in 2010 naar 32 per 1.000 inwoners in 2025. Het aantal misdrijven daalde vooral tussen 2010 en 2017, sindsdien bleef het aantal misdrijven vrijwel gelijk.
Het aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners ligt in Fryslân substantieel lager dan het landelijk gemiddelde. Opvallend is dat het aantal geregistreerde misdrijven per hoofd van de bevolking in Leeuwarden (55) hoger ligt dan het landelijke gemiddelde en de andere gemeenten in Fryslân. Dit past in het landelijke beeld van hogere criminaliteitscijfers in stedelijke gebieden ten opzichte van het platteland.

Het aantal en aandeel inwoners van Fryslân dat wordt verdacht van een misdrijf is de afgelopen jaren sterk gedaald. Tussen 2010 en 2025 halveerde het aandeel geregistreerde verdachten bijna: van 142 in 2010 naar 73 per 10.000 inwoners in 2025. Deze daling verliep in de rest van Nederland echter nog sterker dan in Fryslân. Waar het aandeel verdachten in Fryslân veertien jaar geleden nog duidelijk lager lag dan het landelijke gemiddelde (142 tegenover 165 per 10.000 inwoners), was er in 2025 geen verschil meer: in zowel Fryslân als Nederland als geheel werden 73 personen per 10.000 inwoners als verdachte geregistreerd.
Leeuwarden vormt wederom een negatieve uitschieter: met 97 verdachten per 10.000 inwoners ligt het aandeel aanzienlijk hoger dan in de rest van de provincie. Ook gemeente Smallingerland kent een relatief hoog aantal verdachten, met 93 per 10.000 inwoners. Daarnaast worden mannen ruim vier keer zo vaak verdacht van een misdrijf als vrouwen (118 om 27 per 10.000 inwoners in 2025). Uitgesplitst naar type misdrijf, worden inwoners van Fryslân relatief het vaakst verdacht van vermogensmisdrijven. Hieronder vallen onder andere diefstal, inbraak, valsheid in geschrifte en heling.

In 2025 gaf 15 procent van de inwoners van Fryslân aan slachtoffer te zijn geweest van zogeheten traditionele criminaliteit. Hieronder vallen geweld, inbraak, diefstal en vernieling. Dat is na Zeeland en Drenthe het laagste percentage van Nederland. Landelijk gaf 20 procent aan slachtoffer hiervan te zijn geweest. Het percentage inwoners van Fryslân dat slachtoffer was van een (traditioneel) misdrijf lag in de periode van 2023 en 2025 hoger dan in 2021, toen gaf 12 procent van de inwoners in Fryslân aan slachtoffer te zijn geweest van een misdrijf.
Het aandeel inwoners van Fryslân dat aangeeft slachtoffer te zijn geweest van online criminaliteit laat de afgelopen jaren een wisselend beeld zien. Tussen 2021 en 2023 daalde dit percentage van 16 naar 14 procent, maar in 2025 nam het weer toe tot 16 procent. Landelijk ligt het aandeel slachtoffers iets hoger, namelijk op 17 procent. Onder de inwoners van Fryslân die in 2023 slachtoffer waren van online criminaliteit, kwamen online oplichting en fraude het meest voor. In het bijzonder ging het vaak om aankoopfraude (8 procent): situaties waarin online betaalde producten of diensten niet werden geleverd.
Slechts een minderheid van de mensen die zegt slachtoffer te zijn geweest van een misdrijf, is bereid hiervan aangifte te doen. In 2025 was 30 procent van de inwoners van Fryslân bereid aangifte te doen van traditionele criminaliteit. In 2021 gaf nog 23 procent van de inwoners van Fryslân aan aangifte van traditionele criminaliteit te hebben gedaan, de aangiftebereidheid in de provincie neemt dus toe. De aangiftebereidheid is het hoogst voor vermogensdelicten, hiervan heeft 40 procent van de slachtoffers aangifte gedaan. Hieronder vallen inbraak, diefstal en beroving.
De aangiftebereidheid onder slachtoffers verschilt per type delict. Bij geweldsdelicten ligt deze het laagst: in 2025 deed slechts 14 procent van de Friese slachtoffers hiervan aangifte, terwijl dit in 2023 nog 27 procent was. Ook bij online criminaliteit is de aangiftebereidheid relatief laag. In 2025 meldde 18 procent van de slachtoffers dit bij de politie. Landelijk ligt dit aandeel lager, namelijk op 15 procent.

Overlast kan de dagelijkse leefomgeving van mensen flink verstoren. Bewoners kunnen last hebben van verkeersoverlast, milieuoverlast, fysieke en sociale overlast. Onder milieuoverlast vallen zaken als geluids- en stankoverlast. Vormen van fysieke overlast zijn bijvoorbeeld vernielingen of zwerfvuil. Bij sociale overlast gaat het onder andere om rondhangende jongeren of dronken mensen op straat. Met name sociale overlast heeft impact op het oordeel over de buurt. Als men daar vaak hinder van ondervindt, is men vaker negatief over de buurt.
Verkeersoverlast is de meest voorkomende vorm van overlast in zowel Fryslân als Nederland. Ruim een kwart van de inwoners van Fryslân ervoer in 2025 één of meer vormen van verkeersoverlast, terwijl 9 procent milieuoverlast, 17 procent fysieke en 10 procent sociale overlast ervoer. Deze percentages liggen onder het nationale gemiddelde, wat wellicht te maken heeft met het landelijke karakter van Fryslân. Overlast hangt namelijk sterk samen met de stedelijkheid van de woonomgeving. Voor alle vormen van overlast is wel een lichte stijging te zien ten opzichte van 2023.
De soort verkeersoverlast waarvan inwoners aangaven het vaakst last te hebben, was te hard rijdend verkeer (18%). Geluidsoverlast (7%), hondenpoep (14%) en rondhangende jongeren (5%) zijn de vaakst genoemde vormen van milieu-, fysieke en sociale overlast.

Bijna een derde van de inwoners van Fryslân (32%) voelt zich weleens onveilig, tegenover 37 procent landelijk. Ook in de eigen buurt ervaren Friezen meer veiligheid dan gemiddeld in Nederland: 12 procent van de inwoners van Fryslân voelt zich daar wel eens onveilig, vergeleken met 17 procent op nationaal niveau. Tussen 2021 en 2025 is het aandeel inwoners dat zich – zowel in het algemeen als in de eigen buurt – weleens onveilig voelt, gestegen. Dit staat in contrast met de ontwikkeling van de geregistreerde criminaliteit, die in dezelfde periode nagenoeg stabiel is gebleven. Met andere woorden: de objectieve veiligheid is nauwelijks veranderd, terwijl de subjectieve veiligheidsbeleving juist is afgenomen.
Daartegenover staat dat het aandeel mensen in Fryslân dat aangeeft zich vaak onveilig te voelen, stabiel laag is: In 2025 gaven even veel mensen aan zich vaak onveilig te voelen als vier jaar eerder (2% van de inwoners). Landelijk is dit aandeel ook vrijwel stabiel gebleven.
Veiligheidsbeleving hangt niet altijd samen met criminaliteitscijfers. Bij een gelijk criminaliteitsniveau kan de één zich wel, en de ander zich niet veilig voelen. Factoren die een rol kunnen spelen in de veiligheidsbeleving liggen in de situationele context (zoals de mate van sociale cohesie en de inrichting van de publieke ruimte) en de individuele context (zoals ervaren kwetsbaarheid en eerdere slachtofferervaringen).