Sterke mienskip in de toekomst niet vanzelfsprekend

In 2024 had 70 procent van de inwoners van Fryslân over het algemeen vertrouwen in andere mensen. Dat blijkt uit de nieuwste gegevens uit de Regionale Monitor Brede Welvaart van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). 

Daarmee behoort Fryslân tot de top drie van Nederland. Alleen in Overijssel en Utrecht hebben relatief meer inwoners vertrouwen in hun medemens. Dat onderlinge vertrouwen is een belangrijke basis voor sociaal contact en gezamenlijke actie. 

Ook zetten veel inwoners zich vrijwillig in. In 2024 deed 56 procent van de inwoners van Fryslân vrijwilligerswerk. Nergens anders in Nederland ligt dat percentage hoger. 

Vrijwilligerswerk is onder meer belangrijk om het verenigingsleven in stand te houden. Uit eerder onderzoek van Planbureau Fryslân blijkt dat 70 procent van de inwoners vindt dat verenigingen bijdragen aan het gevoel van verbondenheid in de eigen buurt of wijk. 

De Friese mienskip staat er anno 2026 dus relatief goed voor. Tegelijkertijd laten demografische prognoses zien dat dit in de toekomst niet vanzelfsprekend is. Net als de rest van Nederland krijgt Fryslân te maken met dubbele vergrijzing. Dit betekent dat binnen de groeiende groep ouderen ook het aandeel 85-plussers toeneemt. Naar verwachting telt Fryslân in 2050 129 procent meer inwoners van 85 jaar en ouder dan in 2026. 

Deze demografische verandering heeft een direct gevolg voor de zorg: 

• Mensen van 85 jaar en ouder hebben relatief vaak mantelzorg nodig. 
• Deze zorg wordt het meest gegeven door mensen in de leeftijdscategorie van 50 tot 75 jaar. 
• De verhouding tussen beide groepen verandert: waren er in 2025 nog zo’n 13 potentiële mantelzorgers per 85-plusser, in 2050 zijn dat er naar verwachting nog maar 5. 

De nieuwe cijfers over het mantelzorgpotentieel wijzen op een bredere uitdaging. De dubbele vergrijzing leidt naar verwachting ook tot toenemende krapte op de arbeidsmarkt. Tegelijkertijd groeit de vraag naar mantelzorg én naar arbeidskrachten. 

Daardoor kunnen verschillende vormen van participatie in de samenleving met elkaar gaan concurreren. Mensen moeten bijvoorbeeld betaald werk, mantelzorg en vrijwilligerswerk combineren. Het Sociaal en Cultureel Planbureau noemt dit ‘combinatiedruk’. 

Een hoge combinatiedruk kan leiden tot meer stress en daarmee tot een slechtere mentale gezondheid. Ook kunnen vrijwilligerswerk en het verenigingsleven onder druk komen te staan. Juist die maatschappelijke inzet brengt mensen bij elkaar en maakt de Friese mienskip sterk. De cijfers laten dan ook zien: Fryslân heeft een sterke sociale basis, maar die kracht behouden vraagt ook in de toekomst aandacht. 

Benieuwd naar de volledige data over onderling vertrouwen, vrijwilligerswerk en maatschappelijke betrokkenheid in onze provincie? Bekijk de nieuwste cijfers in de bijgewerkte monitor Sociale Samenhang.