Nieuw Jongerenpanel Fryslân: onderzoek niet óver jongeren, maar mét jongeren

“Je hoort veel berichten over hoe het met jongeren gaat, maar onderzoek wordt nog vaak óver hen gedaan”, vertelt Hutjes. “Wij liepen zelf al langer rond met het idee om dat anders te doen. Ook vanuit Sterk Techniekonderwijs was er behoefte om beter te weten wat jongeren beweegt en wat zij nodig hebben. Toen zijn we samen opgetrokken.” 

Het panel biedt rechtstreeks inzicht in hoe jongeren naar school, opleiding en hun toekomst kijken. Het uitgangspunt: jongeren niet alleen bevragen, maar hen ook invloed geven op het onderzoek. 

Dat begint al voordat de eerste vragenlijst in de klas wordt afgenomen. Onderzoekers gingen in gesprek met leerlingenraden en scholieren tussen de 12 en 16 jaar. Met post-its, gesprekken in kleine groepen en de mogelijkheid om anoniem te reageren, konden de jongeren zelf aangeven wat hen bezighoudt. 

“Je spreekt enorm betrokken jongeren die vaak kunnen aangeven waar zij tegenaan lopen”, vertelt Hutjes. “Bij de leerlingenraden kwamen soms behoorlijk grote onderwerpen op tafel. In kleinere groepjes werden de verhalen persoonlijker. Dan denk je soms echt: wauw, dit speelt dus allemaal.” 

Ongeveer 500 leerlingen en studenten, van verschillende scholen en niveaus, konden vervolgens stemmen op de onderwerpen die zij graag verder onderzocht wilden zien. Geld, veiligheid en vrije tijd kwamen daarbij sterk naar voren. Op basis van die inbreng maakt Planbureau Fryslân de vragenlijsten. Eerst luisteren naar wat jongeren belangrijk vinden, daarna pas bepalen wat je precies wilt onderzoeken. 

“Wij kunnen ons best doen om een goede vragenlijst te maken, maar we hebben ook blinde vlekken”, zegt Hutjes. “Mijn eigen middelbareschooltijd is inmiddels alweer zo’n tien jaar geleden. Jongeren weten veel beter wat er nú speelt.”

Ook na het invullen van de vragenlijst houdt de rol van jongeren niet op. De onderzoekers keren terug naar de scholen om de uitkomsten samen met leerlingen te bespreken. Bij een eerder onderzoek gingen zij met zo’n tachtig jongeren in gesprek. Herkennen zij de resultaten? Hoe ervaren ze die zelf? Wat ontbreekt er nog? En wat zou er volgens hen anders of beter kunnen? 

 Juist daar komen volgens Hutjes inzichten naar boven die je uit een vragenlijst alleen niet haalt. Zo bleek bij onderzoek naar geld dat ouders een veel belangrijkere rol spelen dan de onderzoekers vooraf hadden verwacht. “Als we niet met jongeren in gesprek waren gegaan, hadden we dat niet zo scherp gezien. Zij verwachten bijvoorbeeld best sterk dat ouders het gesprek over geld aangaan en hen voorbereiden op wat er later op hen afkomt.” 

Sommige verhalen blijven bij. Hutjes noemt het voorbeeld van een leerling die zich al lange tijd voor een schoolreisje zorgen maakte over de kosten. “Ze vroeg zich af of er potjes waren waar haar ouders gebruik van konden maken en hoe ze zelf alvast genoeg kon sparen. Zo’n verhaal maakt ineens heel concreet wat financiële zorgen voor een jongere kunnen betekenen.” 

De resultaten verdwijnen na afloop niet alleen in een onderzoeksrapport. De ideeën uit de gesprekken met jongeren krijgen een plek in de aanbevelingen van het onderzoek waarna deze actief wordt verspreid bij de partijen die er echt wat mee kunnen 

“Dat vind ik zelf een van de mooiste dingen aan het jongerenpanel”, zegt Hutjes. “We halen niet alleen informatie op en vertrekken weer. We gaan terug en vragen: klopt dit beeld? Wat betekent dit volgens jullie? En wat zou kunnen helpen?” 

Zo levert het panel niet alleen nieuwe kennis op, maar ook aanknopingspunten voor scholen, gemeenten en andere organisaties die werken aan de leefwereld en toekomst van jongeren. 

Een van de eerste thema’s die jongeren zelf naar voren brachten, was geld. Wat willen zij daarover leren? Van wie leren ze nu? En welke rol zien ze voor school en ouders?

Op dinsdag 27 oktober delen we de eerste inzichten tijdens STARTKAPITAAL, een bijeenkomst over financiële educatie voor jongeren. Samen met professionals uit onderwijs, jongerenwerk, welzijn, gezondheid en gemeenten kijken we niet alleen naar de cijfers, maar vooral naar de vraag: wat werkt in de praktijk?

Aanmelden kan hier. 

Praktisch
Dinsdag 27 oktober 2026
Inloop vanaf 15.00 uur, afsluitende borrel om 17.00 uur
Zuiderkruisweg 4, Leeuwarden

Op dit moment doet een aantal scholen uit verschillende delen van Fryslân mee. Het panel richt zich op leerlingen uit klas 1 en 3 en bereikt jongeren uit het praktijkonderwijs, ISK (internationale schakelklassen), vmbo, havo en vwo. De ambitie is om het jongerenpanel verder uit te breiden naar meer scholen en meer delen van de provincie. Op termijn kunnen mogelijk ook andere leeftijdsgroepen aansluiten. 

Ook de onderwerpen blijven zich ontwikkelen. Na eerdere onderzoeken naar onder meer geld wordt nu gewerkt aan een vragenlijst over de online leefwereld. “Hoe meer verschillende jongeren we spreken, hoe beter”, zegt Hutjes. “We willen uiteindelijk een beeld krijgen waarin zoveel mogelijk jongeren in Fryslân zich kunnen herkennen.”

Lees hier meer over de werkwijze, onderzoeken en resultaten van Jongerenpanel Fryslân.