Filter resultaten
Thema
Toon alles
Type
berichten gevonden
Natuur & Landschap

Natuur en landschap in Fryslân

Veel mensen genieten graag van de rust in een natuurgebied, van het uitzicht op het landschap en van de flora en fauna. Tegelijkertijd bestaat er bezorgdheid over de toekomst van de natuur, het landschap en de biodiversiteit. Dit roept vragen op over de verdeling van de beschikbare ruimte in Nederland, over het stikstofdebat en over de achteruitgang van de biodiversiteit. Deze onderwerpen staan dan ook hoog op de politieke agenda.
De monitor Natuur & Landschap biedt inzicht in onder meer het ruimtegebruik in Fryslân, het belang dat Friese inwoners hechten aan de Friese natuur, hun verbondenheid met het Friese landschap en hun zorgen rondom de thema’s natuur, landschap en biodiversiteit.

In Fryslân meer agrarisch terrein dan landelijk

De ruimte van Fryslân is schaars. Er kan niet (eenvoudig) meer van bij gemaakt worden. Veranderingen in het bodemgebruik betekenen daarom vaak dat ruimte een andere functie krijgt, bijvoorbeeld van agrarisch terrein naar woonterrein of natuur.
In Fryslân is 63 procent van de ruimte (exclusief buitenwater) in gebruik als agrarisch terrein. Dit is gemiddeld meer dan landelijk, waar het gaat om 58 procent van de totale oppervlakte. Woonterrein beslaat in Fryslân (3%) juist minder oppervlakte dan gemiddeld landelijk (7%).
Binnen Fryslân zijn er regionale verschillen waar te nemen. In Noord-Fryslân en Zuidoost-Fryslân bestaat respectievelijk 68 en 73 procent van de oppervlakte uit agrarisch terrein. In Zuidwest-Fryslân is dit aandeel met 51 procent aanzienlijk lager. Daar bestaat 40 procent van de oppervlakte juist uit binnenwater, terwijl dit in Noord-Fryslân (4%) en in Zuidoost-Fryslân (3%) veel beperkter is.

i

Bekijk op volledige grootte

Natuur is erg belangrijk voor de inwoners

Bijna negen op de tien inwoners van Fryslân (89%) vinden natuur (heel) belangrijk. Dit aandeel is vergelijkbaar met eerdere jaren: in 2022 vond 88 procent van de inwoners natuur (heel) belangrijk en in 2024 was dit 86 procent. Wel blijkt dat het definiëren van het begrip natuur lastig is. Wat inwoners precies onder natuur verstaan, verschilt van persoon tot persoon. Zo vindt 65 procent van de inwoners dat weilanden tot de natuur behoren, terwijl weilanden ook als (erg) onbewerkte cultuurgrond gezien kunnen worden. Inwoners van stedelijke gebieden rekenen bovendien parken en plantsoenen vaker als natuur dan panelleden van het platteland. Er zijn echter ook overeenkomsten in wat inwoners als natuur beschouwen. Zo gaven de inwoners van Fryslân in 2026 aan dat zij vooral bos (90%) en heide (83%) tot de natuur vinden horen. Tien procent vindt dat er helemaal geen natuur is in Nederland wat niet gemaakt is door de mens.

i

Bekijk op volledige grootte

Tevredenheid over het landschap, maar ook bezorgdheid

De inwoners van Fryslân waarderen het Friese landschap gemiddeld met een 7,6. Ook voelen inwoners zich sterk verbonden met het landschap, met een gemiddeld rapportcijfer van 8,0. De verbondenheid is daarmee nog steeds hoog, al is het gemiddelde rapportcijfer licht gedaald ten opzichte van 2022 (8,2) en 2024 (8,1). Daarnaast blijkt dat de verbondenheid met het Friese landschap toeneemt naarmate inwoners ouder zijn.
In 2026 vindt 36 procent van de inwoners van Fryslân dat het Friese landschap in de voorafgaande vijf jaar achteruit is gegaan. Volgens 40 procent is het landschap in die periode gelijk gebleven, terwijl zeven procent vindt dat het erop vooruit is gegaan. Daarnaast weet 17 procent van de inwoners niet of het landschap vooruit- of achteruit is gegaan.
Op dit moment zijn er veel ontwikkelingen gaande rondom natuur en landschap in Fryslân. Aan de inwoners is gevraagd in hoeverre zij zich hier zorgen over maken. Veel inwoners maken zich zorgen over meerdere ontwikkelingen. De meeste zorgen bestaan over het verdwijnen van planten en dieren (42%). Daarbij zijn er duidelijke verschillen tussen leeftijdsgroepen. Van de jongvolwassenen (18-34 jaar) maakt 61% zich zorgen over het verdwijnen van planten en dieren. Onder inwoners van 75 jaar en ouder ligt dit aandeel aanzienlijk lager, op 31 procent. Ook de verslechterde waterkwaliteit baart veel inwoners zorgen (42%). In iets mindere mate zijn inwoners bezorgd over het gebruik van bestrijdingsmiddelen (35%) en de aanleg van energie-infrastructuur (zoals zonneparken, windmolens, hoogspanningskabels, hoogspanningsstations; 35%). Het minst bezorgd zijn inwoners over fysieke ingrepen in het landschap zoals meer woningbouw (15%), de uitbreiding van het spoornet zoals de Lelylijn (15%) en de komst of uitbreiding van wegen (12%).

i

Bekijk op volledige grootte

Hoe zouden inwoners het Friese landschap indelen?

Hoe zou Fryslân eruitzien als inwoners de ruimte opnieuw mochten indelen? De meeste inwoners zouden het landschap in Fryslân niet ingrijpend veranderen. Wel zou 62 procent (veel) meer ruimte willen voor natuurgebieden. Vooral inwoners van grotere woonplaatsen willen meer ruimte voor natuur (68%). Daarnaast wil iets meer dan de helft van de inwoners minder ruimte voor industrieterreinen. Ook energie-infrastructuur zou volgens veel inwoners minder ruimte mogen innemen: 47 procent geeft hieraan de voorkeur. Over de ruimte die wegen en spoorwegen innemen, zijn de meningen meer verdeeld. De meeste inwoners zouden hierin geen veranderingen willen aanbrengen. Van degenen die deze verdeling wel zouden aanpassen, willen inwoners doorgaans meer ruimte voor spoorwegen en minder ruimte voor wegen.

i

Bekijk op volledige grootte

Acceptatie van energieopwekking hangt af van voorwaarden

De energietransitie vraagt om andere manieren van energieopwekking. Deze kunnen ieder op hun eigen manier invloed hebben op het landschap, de natuur en de leefomgeving van omwonenden. In hoeverre inwoners deze vormen van energieopwekking acceptabel vinden, verschilt per type en hangt mede af van de voorwaarden waaronder ze worden gerealiseerd. Ten opzichte van 2024 is een lichte positieve verschuiving zichtbaar: inwoners geven bij alle vormen van energieopwekking iets vaker aan deze ‘altijd acceptabel’ te vinden.
Van de verschillende vormen van energieopwekking worden windmolens op zee het vaakst altijd acceptabel gevonden: 31 procent van de inwoners vindt deze onder alle omstandigheden acceptabel. De meeste andere vormen van energieopwekking vinden inwoners vooral onder bepaalde voorwaarden acceptabel. Daarbij hechten zij veel belang aan het voorkomen van gezondheids- en veiligheidsrisico’s, overlast voor omwonenden en schade aan de natuur. Ook vinden zij het belangrijk om tijdig te worden betrokken bij de plan- en besluitvorming. Bij zonneparken en windmolens op land speelt daarnaast de landschappelijke inpassing een belangrijke rol. Ook vindt een kleine meerderheid het belangrijk dat omwonenden kunnen meeprofiteren, bijvoorbeeld door te delen in de opbrengsten of gebruik te maken van de opgewekte energie.
Kerncentrales roepen de meeste weerstand op: 35 procent van de inwoners vindt deze nooit acceptabel. Tegelijkertijd vindt 21 procent kerncentrales altijd acceptabel. De opvattingen over deze vorm van energieopwekking lopen dus sterk uiteen.

i

Bekijk op volledige grootte

Groot draagvlak voor het beschermen en verbeteren van de biodiversiteit

In 2026 vindt 41 procent van de inwoners van Fryslân dat de biodiversiteit in de voorafgaande vijf jaar achteruitgegaan is. Volgens 23 procent is de biodiversiteit in die periode gelijk gebleven, terwijl acht procent vindt dat deze is vooruitgegaan.
Tweeëntachtig procent van de inwoners vindt het beschermen en verbeteren van de biodiversiteit (heel) belangrijk. Volgens inwoners ligt de verantwoordelijkheid hiervoor vooral bij alle inwoners (46%), de provincie (41%) en natuurorganisaties, zoals Natuurmonumenten, It Fryske Gea en Staatsbosbeheer (35%). Een kleiner deel (16%) noemt specifiek zichzelf als verantwoordelijke voor het beschermen en verbeteren van de biodiversiteit.
Ook kunnen inwoners zelf bijdragen aan het behoud en de verbetering van de biodiversiteit, bijvoorbeeld door aanpassingen in hun tuin of op hun balkon. De meeste inwoners (85%) geven aan bereid te zijn hier zelf iets voor te doen. Van de voorgestelde maatregelen zijn het tegelvrij maken of houden van de tuin (88%), het onderhouden van verschillende soorten beplanting (86%) en het vermijden van bestrijdingsmiddelen (77%) het populairst. Het aanleggen van groene daken (7%) en vrijwilligerswerk doen voor organisaties die zich bezighouden met natuurbescherming en biodiversiteit (11%) worden het minst vaak genoemd.

i

Bekijk op volledige grootte

Opvattingen over stikstof en stikstofmaatregelen

In 2026 ziet 41 procent van de inwoners van Fryslân stikstof als een bedreiging voor natuur, milieu en biodiversiteit. Daarbij zijn er wel verschillen tussen gebieden. In Leeuwarden ligt dit aandeel van 55 procent hoger dan in de andere gebieden van Fryslân. In Zuidwest-Fryslân is het aandeel inwoners dat stikstof niet als een bedreiging ziet met 34 procent juist het hoogst. Ook het opleidingsniveau hangt samen met de mate waarin inwoners stikstof als een bedreiging zien. Van inwoners met een diploma voor basisonderwijs, vmbo of mbo-1, en havo, vwo of mbo 2-4 ziet respectievelijk 36 en 34 procent stikstof als een bedreiging, tegenover 61 procent van de inwoners met een hbo- of wo-diploma.
De steun voor stikstofmaatregelen verschilt per type maatregel. De meeste steun is er voor strengere milieueisen voor de industrie (78%) en voor verkeer, luchtvaart en scheepvaart (68%). Ook maatregelen in de landbouw krijgen steun, zoals het stimuleren van technische innovaties om de landbouw te verduurzamen (66%) en het compenseren van boeren voor natuur- en landschapsbeheer (59%). Minder steun is er voor maatregelen die landbouwactiviteiten direct beperken. Zo is 30 procent van de inwoners tegen het verminderen van stikstofuitstotende landbouwactiviteiten en is 23 procent tegen het instellen van bufferzones rond kwetsbare natuurgebieden.

i

Bekijk op volledige grootte

Meer weten?

Heeft u vragen of wilt u meer informatie? Zoekt u specifieke cijfers? We helpen u graag verder! Neem contact op met:

Nika Lindhout MSc
Nika Lindhout MSc Onderzoeker E-mail Nika
Nika Lindhout MSc
Nika Lindhout MSc Onderzoeker

Door de site te te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. meer informatie

Deze site is standaard ingesteld op 'cookies toestaan", om je de beste mogelijke blader ervaring te geven. Als je deze site blijft gebruiken zonder je cookie instellingen te wijzigen, of als je klikt op "Accepteren" hieronder, dan geef je toestemming voor het gebruik van Cookies.

Sluiten